تحول دیجیتالی چگونه زندگی بشر را تغییر می‌دهد

علیرضا شیخ‌حسنی، کارشناس ارشد فناوری اطلاعات

علیرضا شیخ حسنی، معاون فناوری اطلاعات رایتل

تحول دیجیتالی چگونه زندگی بشر را تغییر می‌دهد

انسان طی دو قرن اخیر تحولاتی مثل عصر رایانه و اینترنت را تجربه کرده است که سبک و ابعاد مختلف شخصی و جمعی زندگیاش را دستخوش تغییرات شگرف نموده است، اما آن طور که از شواهد پیداست، تحول پیش رو که با عنوان تحول دیجیتال[۱] شناخته میشود، تغییرات و تحولات عمیقتر و وسیعتری در زیستبوم انسانی به وجود خواهد آورد.

در قرنها و دهه‌های اخیر، ابعاد مختلف فردی و اجتماعی انسانها و جوامع بشری با انقلاب‌های چندگانه صنعتی به صورت مرتب و مستمر تحت تاثیر قرار گرفته و حوزه‌هایی مثل اقتصاد، سیاست، اشتغال و حتی روابط اجتماعی و حریم شخصی به شدت از تغییرات فناوری متاثر شدهاند.

درواقع به واسطه تغییرات ناشی از فناوری، بصورت روزانه در حال تجربه، خلق و آفرینش نوع جدیدی از تعاملات بین انسان و محیط اطرافش هستیم که به تبع آن، مسائل و مشکلات نو و بدیعی نیز بازتولید میشوند که هیچ گاه قبلا تجربه نشده بودند. به عبارت دیگر ما اکنون در دنیای بسیار متفاوتی از دنیای پدران و پدربزرگهایمان زندگی میکنیم که دانش، تجارب و راهکارهای آنها را تا حدود زیادی ناکارآمد مینماید. به عنوان مثال، هیچ‌گاه در طول تاریخ این تعداد از گونه بشر یعنی حدود هشت میلیارد نفر روی کره زمین زندگی نکرده‌اند و یا هیچ‌وقت در شهری مثل تهران حدود ۹ میلیون نفر در برجها و ساختمانهای بلند زندگی نکرده و یا در خیابانها و بزرگراههای آن در در پهنه ۷۵۰ کیلومتر مربع جابجا نشدهاند.

اما نکته قابل توجه این است که وسعت و عمق تغییراتی که “تحول دیجیتال” در آینده نزدیک در زندگی بشر ایجاد خواهد کرد، بسیار فراتر از تغییراتی است که انقلاب‌های صنعتی چندگانه و فناوری‌های نوین تا به کنون ایجاد کرده‌اند و احتمالا تاریخ بشر به دوره قبل و بعد از تحول دیجیتال قابل تقسیم خواهد بود، دوره قبل از تحول دیجیتال که بشر صرفا از فناوری بهره برداری میکرده و دوره بعد از تحول دیجیتال، که بشر خود بخشی از یک اکوسیستم دیجیتال خواهد بود و به عنوان یکی از المانهای اصلی آن نقشآفرینی خواهد نمود، و نه صرفا استفاده کننده آن.

مورد آشنای ظهور تاکسی‌های اینترنتی در دنیا و ایران، یک مثال بارز استفاده از قابلیت‌های فناوری تلفن همراه و اینترنت در صنعت حمل‌ونقل است. تاکسی‌های اینترنتی، مسافرانی را که قبلاً با تاکسی تلفنی یا تاکسی‌های شهری جابه‌جا می‌شدند، با چاشنی هزینه بهینه شده و کمی قابلیت دیجیتال مکان‌یابی، ارتباطی و پرداخت الکترونیکی، با راننده‌ها و اتومبیل‌هایی که قبلاً در خدمت شرکتها و آژانسهای تاکسیرانی شخصی و عمومی بودند و الآن در خدمت شرکت‌های تاکسی اینترنتی هستند، در مسیرهای مورد نظرشان، جابه‌جا می‌کنند. قطعا ظهور این پدیده، تغییراتی را در صنعت حمل و نقل ایجاد نموده است، ولی واقعیت این است که ابعاد تغییرات صورت گرفته، در سطح کلان ملی و جهانی خیلی بزرگ نیست. با وجود این که تعداد زیادی از رانندگان قراردادهای قبلیشان را با شرکتها و آژانسهای تاکسیرانی سنتی فسخ و با شرکت‌های تاکسی اینترنتی جایگزین می‌کنند، صرفاً چند هزار صاحب آژانس و کارکنان پذیرش مربوطه، در سطح ملی از کار بیکار یا مجبور به تغییر شغل می‌شوند که در شاخص‌های بیکاری ملی تغییر عظیمی ایجاد نمی‌کند.

ولی در دنیای پس از “تحول دیجیتال” که در حال حاضر نیز بخش پیشقراول آن نمایان شده است، به لطف اینترنت، امکان ارسال و انتقال صدا و ویدئو، مشاهده، امضا، و ارسال اسناد و مدارک الکترونیکی، برگزاری جلسات کاری و تجاری، پرداخت و انتقال پول، خرید مایحتاج زندگی و حتی یادگیری و آموزش در مدارس و دانشگاه به صورت از دور و مجازی میسر شده و نیازمندی حمل جسم انسان از یک موقعیت فیزیکی به موقعیت فیزیکی دیگر، که کارکرد اصلی صنعت حمل و نقل شهری مبتنی بر آن است، به سرعت کاهش و به افول خواهد گرایید. البته این همان چیزی است که در ایام قرنطینه کرونا پایلوتش در سطح جهانی اجرا شد. در این صورت فکر کنید چه بر سر صنعت حمل‌ونقل شهری و شغل تاکسیرانی از هر نوعش (چرخشی، تلفنی یا حتی اینترنتی) خواهد آمد؟ چرا که انتقال صوت و تصویر دیجیتال اشخاص از عهده هیچ نوع تاکسی برنمیآید. نفت و فراوردههایش چه قیمت و سرنوشتی را تجربه خواهد نمود. باتوجه به اینکه تصاویر دیجیتال، از هیچ خیابان و بزرگراهی عبور نمیکنند، شرکتها، مهندسان و کارگران که مشغول توسعه خیابان‌ها و بزرگراه‌ها بودند و پلیس‌های راهنمایی و رانندگی چه وضعیت شغلی خواهند داشت؟ وضعیت ساخت و ساز و صنعت املاک و مستغلات در شهرهای بزرگ چه خواهد بود؟

باتوجه به اینکه “دورکاری”، به عنوان سادهترین و شاید کماهمیت ترین وجه “تحول دیجیتال”، بصورت بالقوه قادر به نابودی و ایجاد تغییرات بنیادی در چندین صنعت زیرساختی کشورهاست، آیا همچنان میتوان به صلاحیت و مسئولیت پذیری چندهزار مهندس ارتباطات و فناوری اطلاعات در ساختن دنیای جدید اعتماد نمود؟ یا سیاستمداران، مدیران اقتصادی و صاحبان صنایع، همانگونه که با مشخص شدن ابعاد پیچیده قضیه قرنطینه کرونا، سکان فرماندهی را به سرعت از دست پزشکان و مدیران بهداشت و درمان ربودند، پس از بروز موج اول عواقب ناشی از “تحول دیجیتال”، سعی در خاموش نمودن کلید حرکت به سوی “تحول دیجیتال” خواهند نمود و آیا اصلا توانمندی لازم برای آن را خواهند داشت؟

به اعتقاد نگارنده، بسیار ضروری است تا قبل از ظهور و بروز عواقب ناشی از طوفان سهمگین “تحول دیجیتال” (ادغام بشر در فناوری دیجیتال)، ابعاد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی مربوطه در مقیاس ملی، منطقهای و جهانی در کارگروهها و کمیسیونهای ویژه در مجموعه‌های سیاست‌گذاری کلان کشور، مانند شورای عالی فضای مجازی، مجلس شورای اسلامی، پژوهشکده‌های تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام و نظایر آن بررسی و برنامههای حوزه های مختلف اعم از اقتصاد، اشتغال، تامین اجتماعی، سیاست، حریم شخصی و نظایر آن تدوین و به وزارتخانه‌ها و سازمان‌های مربوطه ابلاغ و بر عملیاتی شدن آن نظارت گردد.

[۱] Digital Transformation




پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *